Bitcoin tarixi va ishlash prinsipi 🪙

Bitcoin 2009-yilda Satoshi Nakamoto taxallusi ostidagi dasturchi tomonidan yaratilgan bo'lib, u hech qanday yagona boshqaruv organi nazorat qilmaydigan to'liq markazlashmagan raqamli aktiv sifatida loyihalashtirilgan. Umumiy miqdori 21 million dona bilan cheklangani tufayli, uning taqchilligi va markazlashmagan tabiati uni inflyatsiya hamda manipulyatsiyalardan himoya qiladi. Shu sababli ham ko'pchilik uni "Raqamli oltin" yoki qiymatni saqlaydigan eng asosiy vosita sifatida e'tirof etadi. Bitcoin to'liq ochiq kodli tizim bo'lib, o'zgarishlardan himoya qilish maqsadida bloklarga bo'lingan va zanjir hosil qilgan umumiy ommaviy reyestr – proof-of-work blokcheynida ishlaydi.

Tarmoq foydalanuvchilari tranzaksiyalarni mayning deb nomlanuvchi jarayon orqali tasdiqlaydilar. Bu jarayon yangi operatsiyalarning eski tasdiqlangan tranzaksiyalarga mos kelishini ta'minlaydi va foydalanuvchilarning o'zida yo'q bo'lgan bitkoinni qayta sarflashiga yo'l qo'ymaydi. Yangi tangalar aynan shu mayning jarayoni davomida yaratiladi. Tarmoq xavfsizligini ta'minlash hamda kelib tushayotgan tranzaksiyalarni tasdiqlashda yordam beruvchi kompyuter tizimlarini boshqaradigan minerlarga mukofot tariqasida bitkoinlar beriladi.

Bitcoin minerlari tarmoqni to'liq tugunlar orqali yuritadi va yangi bloklarni topish uchun maxsus uskunalardan foydalanadi. Murakkab hisob-kitob talab qiluvchi vazifalar bajarilgach, tayyor blok uzluksiz o'sib boruvchi zanjirga qo'shiladi. Tarmoqdagi talab va qiymatga qarab qiyinlashib yoki osonlashib turadigan bu jarayon tarmoq qiyinligi deb ataladi. Blok mukofotlaridan tashqari, minerlar tranzaksiya komissiyalarini ҳам yig'ib boradilar, bu esa ularni tarmoqni qo'riqlashga yana-da ko'proq rag'batlantiradi.

Mustaqil minerlar tarmog'i firibgarlik ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi. Har bir ma'lumotlar bloki blokcheyn tarmog'iga qo'shilishidan oldin minerlarning ko'pchiligi uning haqiqiyligini tasdiqlashi shart va bu jarayon proof-of-work deb ataladi.