🧪 Amonyak haqida qiziqarli faktlar

Tabiat go'zalligi va sirlari bilan doimo kishini hayratga soladi. Ba'zan olimlar laboratoriyalarda uzoq yillar davomida kashf etgan birikmalarni tabiatning o'zida ham uchratish mumkin. Shunday muhim moddalardan biri bo'lgan amonyak bugungi kunda turli sanoat tarmoqlarida eng ko'p ishlatiladigan kimyoviy birikmalar qatoriga kiradi. Uning sanoatdagi tarixi yuz yildan sal ko'proq vaqtni o'z ichiga olsa-da, tabiiy birikma sifatida uning tarixi juda qadimiyga borib taqaladi.

NH3 kimyoviy formulasi bilan ma'lum bo'lgan amonyak bir dona azot va uchta vodorod atomining birikishidan hosil bo'ladi. Suvda asos xususiyatini ko'rsatadigan bu modda odatdagi haroratda gaz holatida bo'ladi, lekin savdoda asosan uning suvli eritmasi ishlatiladi. O'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lgan amonyak rangsiz, ta'sir etuvchi, o'tkir hamda bo'g'uvchi hidli moddadir. Sof holatda suvsiz bo'lib, namlikni tez o'ziga singdiradi. Shuningdek, u ishqoriy xususiyatga ega, o'ta o'yuvchi, suvda oson eriydi va po'lat idishlarda siqilgan holda tashiladi.

Amonyak insoniyat uchun turli sohalarda asosiy xomashyo vazifasini bajaradi. U bo'yoq mahsulotlari, sanoat korxonalarida sovutish tizimlari, parfyumeriya, nitrik kislota, tozalash vositalari, üre, portlovchi moddalar, plastmassa va o'g'itlar tayyorlashda keng qo'llaniladi. Hozirgi kunda sanoat miqyosida ishlab chiqarilayotgan amonyakning taxminan 80 foizi qishloq xo'jaligida o'g'it ishlab chiqarish uchun sarflanadi. Maishiy tozalash vositalarida bu moddaning ulushi 5 foizdan 10 foizgacha bo'lsa, sanoat miqyosidagi eritmalarida bu ko'rsatkich 25 foizga yetadi.

Ushbu moddaning sovutish tizimlarida ajralmas bo'lishiga sabab uning gazlanish yashirin issiqligi juda yuqori ekanligidadir. Bakterial reaksiyalarni keltirib chiqargani bois u tuproqdagi azot aylanishining asosiy qismini tashkil qiladi. Sanoat yo'li bilan olinishidan oldin amonyak juda qimmatli va topish qiyin bo'lgan birikma hisoblangan. O'tmishda qishloq xo'jaligida tuproq unumdorligini oshirish uchun hayvonlar chiqindilaridan foydalanilgan va 19-asrga kelib olimlar buning sirini ochib, azotning ahamiyatini tushunib yetishgan edi.