dApp nima va nima uchun kerak? 🔗

Markazlashtirilmagan ilovalar, ya'ni dApp tushunchasi odatda blokcheyn texnologiyasiga asoslangan va dasturiy buyruqlarni taqsimlangan holda bajaruvchi dasturlarni anglatadi. An'anaviy mobil ilovalardan farqli o'laroq, ularda barcha ma'lumotlar markazlashmagan infratuzilma orqali tarmoq ishtirokchilari tomonidan aniq qoidalar asosida qayta ishlanadi. Bunday ilovalarni amalga oshirishning eng ommalashgan mexanizmi bu aqlli kontraktlar hisoblanadi.

Biroq, markazlashmaganlik tushunchasi har doim ham bir xil ma'noga ega emas. Turli ilovalar taqsimlangan texnologiyalardan turlicha foydalangani sababli, ular bir-biridan sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Shu bois dApp tushunchasining aniq chegaralarini belgilash doim ham oson kechmaydi.

Taqsimlangan tarmoqlarga asoslangan ilovalar g'oyasi blokcheyn paydo bo'lishidan oldin ham mavjud bo'lgan. 2010-yillarning birinchi yarmida bu mavzu kriptovalyutalar kontekstida faol muhokama qilina boshladi. O'sha davrda turli mualliflar taqsimlangan va markazlashmagan ilovalar, shuningdek DAO hamda DAC kabi yaqin konsepsiyalarni ilgari surishdi.

BitAngels hammuassisi Devid Jonston ko'pincha dApp atamasining muallifi sifatida tilga olinadi. Garchi u bu tushunchani birinchi bo'lib o'ylab topmagan bo'lsa-da, u hammualliflar bilan birgalikda 2014 yilda chop etilgan ishida ushbu g'oyalarni tizimlashtirib, rasmiy ta'rif berdi va asosiy mezonlarni ishlab chiqdi. Qizig'i shundaki, mualliflar dApp so'zini "di-эpp" deb talaffuz qilishni taklif etishgan, biroq bugungi kunda uni "dapp" tarzida bir bo'g'inda aytish keng tarqalgan.

Jonston va uning hammualliflari taqsimlangan ilovalar mos kelishi kerak bo'lgan to'rtta asosiy mevonni keltirib o'tishgan. Birinchidan, dApp ochiq kodli va avtonom bo'lishi, tokenlar ustidan nazorat bir shaxs qo'lida bo'lmasligi lozim. Ikkinchidan, ma'lumotlar ommaviy blokcheynda saqlanishi kerak. Uchinchidan, ilova kriptografik tokendan foydalanishi va unga hissa qo'shganlar mukofotlanishi shart. Nihoyat, tokenlar ishtirokchilarning hissasini tasdiqlovchi kriptografik algoritm asosida chiqarilishi kerak.