6 million yillik Amami tavshani 🐇

Yaponiyaning asosiy qismidan uzoqda joylashgan Amami Oşima va Tokunoşima orollarining qalin oʻrmonlarida odatiy quyonlardan keskin farq qiluvchi oʻzgacha jonivor yashaydi. Qora rangli moʻynasi hamda oʻziga xos qiyofasi tufayli fan olamida uni haqiqiy "tirik qoldiq" sifatida eʼtirof etishadi. Zamonaviy quyonlarga xos boʻlgan uzun quloqlar oʻrniga bu jonzot kichik quloqlar, baquvvat gavda va porsuqnikiga oʻxshash qoʻpol moʻynaga ega boʻlib, goʻyo millionlab yillar ortidan kelib qolgandek taassurot qoldiradi. Mutaxassislarning fikricha, ushbu sirli jonivor taxminan 6 million yil muqaddam Osiyo qitʼasida yashab oʻtgan va allaqachon qirilib ketgan qadimiy tavşan turining bugungi kundagi oxirgi avlodi hisoblanadi.

Kunduz kunlari koʻzga tashlanmaydigan bu jonzot tungi hayot tarzini afzal koʻradi. Kecha kirishi bilan oʻrmon qaʼriga kirib boruvchi Amami tavshani yoz mavsumida yangi oʻtlar bilan, qishda esa yongʻoq va palid mevasi kabi qattiq poʻstloqli neʼmatlar bilan oziqlanadi. Uning boshqa turlardan yaqqol ajratib turuvchi xususiyatlaridan yana biri juda uzun va toʻgʻri shakldagi tirnoqlaridir. Mazkur baquvvat tirnoqlardan u tepalikli hududlarda oʻzi uchun xavfsiz boshpanalar tayyorlash yoʻlida foydalanadi. Oʻzining qora qiyofasi hamda sirli feʼl-atvori bilan bu jonivor tabiatdagi eng oʻziga xos koʻrinishdagi mavjudotlardan biri sanaladi.

Amami tavşanining tabiatda ilonlar va mungoslar kabi ayrim dushmanlari mavjud boʻlsa-da, asosiy xavf har doimgidek inson faoliyati bilan bogʻliq omillardir. Oʻtgan asrning yigirmanchi yillarigacha davom etgan ovchilik ishlari mazkur populyatsiyani yoʻq boʻlib ketish pallasiga olib keldi. Vaziyatning jiddiyligini anglagan Yaponiya hukumati 1921 yilda bu turni "tabiiy yodgorlik" deb eʼlon qildi. 1963 yilda esa uning muhofaza darajasi yana-da oshirilib, ushlab olish va ov qilish qatʼiyan taqiqlandi. Shunga qaramasdan, qonuniy cheklovlar ham jonivor boshiga tushayotgan tazyiqni toʻlaligicha bartaraf etgani yoʻq. Oʻrmonlarning tijorat maqsadida kesilishi, ekin maydonlarining kengayishi hamda yangi aholi punktlarining barpo etilishi tavşanlarning yashashi uchun zarur boʻlgan aralash oʻrmon muhitini izdan chiqardi.

Hozirgi vaqtda Amami tavshani Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (IUCN) tomonidan "xavf ostidagi turlar" sirasiga kiritilgan. Mavjud maʼlumotlarga koʻra, Oşima orolida taxminan 2 mingdan 5 minggacha, Tokunoşima orolida esa atigi 400 atrofida jonivor qolgani taxmin qilinmoqda. Aslida esa bu nodir mavjudotlarning mavjudligi tabiatning millionlab yillik evolyutsion bosqichlarini anglab yetishimiz uchun benihoya katta ahamiyat kasb etadi. Agar ushbu sokin oʻrmon egalarini asrab qolishga erisha olmasak, u holda tarixdan bugungi kungacha yetib kelgan eng yaqqol dalillardan birini butunlay boy bergan boʻlamiz.