Starknet L1 tarmog'iga o'tishi mumkin 🌐

Starknet loyihasi jamoasi tarmoqni Ethereum ekotizimidagi ikkinchi darajali yechimdan mustaqil birinchi darajali blokcheyinga aylantirish masalasini ko'rib chiqmoqda. Bunday ehtimoliy qadam haqida loyihani ishlab chiquvchi StarkWare kompaniyasining bosh direktori Eli Ben-Sasson ma'lum qildi. Uning so'zlariga ko'ra, tarmoqlar kelajakdagi xavflarga qarshi tezkor ravishda tayyor turishi lozim.

Ben-Sasson muhokamaga qo'ygan asosiy mavzulardan biri postkvant moslashuvchanligi hisoblanadi. Mutaxassisning fikricha, tarmoqlar yangi xavf-xatarlar yuzaga kelishi bilan o'z kriptografiyasini muammosiz yangilab borish qobiliyatiga ega bo'lishi kerak. U bunday xavflar sirasiga ikkita asosiy omilni kiritdi.

Birinchi tahdid kvant hisob-kitoblariga borib taqaladi. Ben-Sasson o'z kompaniyasi xodimlari ham qatnashgan ECDSA.Fail tadqiqotiga tayanib, sun'iy intellekt agentlari ishtirokidagi ochiq musobaqa natijasida kvant kompyuteriga elliptik egri chiziqli imzolarni buzish uchun zarur resurslar bahosi 86 foizga kamaytirilganini eslatib o'tdi. Sun'iy intellekt o'ta quvvatli kvant kompyuterlarining paydo bo'lish jarayonini ko'pchilik kutganidan ham ko'proq tezlashtirishi mumkin.

Ikkinchi xavf sifatida esa aynan sun'iy intellektning o'zi ko'rsatildi. U insoniyat tasavvur qilib ulgurishidan ham tezroq quvvatga ega bo'lib bormoqda. StarkWare rahbari sun'iy intellekt xavfsiz deb hisoblangan tizimlarni qachon buzib o'tishini taxmin qilish qiyinligini ta'kidladi.

Blokcheynni bunday tahdidlardan himoya qilish uchun to'g'ri kriptografiya, kriptografik moslashuvchanlik va L1 maqomi zarur. Hozirda Starknet bularning deyarli barchasiga ega, biroq u L2 yechimi sifatida Ethereum xavfsizligiga bog'liq bo'lib qolmoqda. Shu sababli tarmoq asosiy tarmoq o'zgarmaguncha mustaqil ravishda to'liq himoyalana olmaydi.

Agar Ethereum o'zgarishlarga ulgurmasa, Starknet L1 tarmog'iga o'tish variantini ko'rib chiqmoqda. Bu qadam tarmoqqa yangilanishlar ustidan to'g'ridan-to'g'ri nazorat o'rnatish imkonini beradi. Ben-Sassonning bahosiga ko'ra, mustaqil L1 ga aylanish orqali tarmoq 2027 yilning o'zidayoq to'liq kvant turg'unligiga erishishi mumkin. Taqqoslash uchun, Ethereum Foundation bu rejani 2029 yil oxiriga mo'ljallagan. Eslatib o'tamiz, yoz boshida StarkWare tarmoqni postkvant kriptografiyasiga o'tkazish bo'yicha uch bosqichli rejani taqdim etgan edi.